Magazyn
Zanim powstała Ziemia: co NASA chce zobaczyć w miejscach narodzin planet

Technologie

Zanim powstała Ziemia: co NASA chce zobaczyć w miejscach narodzin planet

NASA wybrała misję kosmiczną PRIMA do badania zimnego Wszechświata. Nowe obserwatorium podczerwieni będzie badać dyski protoplanetarne oraz materię, z której rodzą się planety.

· 3 min czytania

Przetłumaczono przy pomocy AI. Oryginał: Українська

Planety nie powstają jako gotowe kule z kamienia i gazu. Najpierw wokół młodej gwiazdy formuje się ogromny dysk z pyłu, gazu i cząsteczek, w którym stopniowo gromadzi się materiał na przyszłe światy. Właśnie na te kosmiczne „place budowy” NASA chce spojrzeć przez nowe obserwatorium podczerwieni PRIMA, które agencja we wrześniu 2026 roku wybrała do kolejnego etapu prac rozwojowych.

Nazwa PRIMA rozwija się jako Probe far-Infrared Mission for Astrophysics, a sama misja stanie się pierwszą w nowej klasie misji astrofizycznych NASA Probe Explorers. Jej główną cechą jest praca w dalekim zakresie podczerwieni, który odsłania część Wszechświata niedostępną dla zwykłej obserwacji optycznej. Jeśli projekt przejdzie dalszą weryfikację, start obserwatorium planowany jest na 2033 rok, a przewidywany czas pracy wyniesie pięć lat.

Dlaczego nie wystarczy po prostu przyjrzeć się tym układom przez Jamesa Webba? JWST już pozwala uzyskiwać niezwykle szczegółowe obrazy dysków protoplanetarnych, ale PRIMA ma działać w innym fragmencie widma. Jej teleskop o średnicy 1,8 metra będzie obserwował promieniowanie, które szczególnie dobrze przenika przez zimne i zapylone obszary. To faktycznie kolejne okno na te rejony kosmosu, w których zwykłe światło łatwo ginie w pyle.

Dla astronomów jest to fundamentalnie ważne, ponieważ właśnie w takich dyskach ukryta jest część historii przyszłej planety. Cząstki pyłu zderzają się, łączą, tworzą większe ciała, a później z nich mogą powstawać planetozymale i planety. PRIMA będzie mogła badać chemiczne ślady wody, tlenu, węgla i innych cząsteczek, pomagając ustalić, jaki materiał otrzymują młode układy planetarne, zanim pojawią się w nich uformowane światy.

Szczególnie interesujące jest to, że chodzi nie tylko o poszukiwanie samych planet. Naukowców interesuje, z czego się składają jeszcze przed narodzinami, jak zmienia się ich środowisko i skąd biorą się substancje, które później mogą znaleźć się w atmosferach. Zgodnie z założeniami misji PRIMA będzie badać dyski protoplanetarne oraz sygnatury spektralne cząsteczek, zwłaszcza H₂O, OH i HD, które mogą opowiedzieć o składzie i masie materiału wokół młodych gwiazd.

Planety to zresztą tylko jedna część wielkiego obrazu. Daleka podczerwień pozwala badać także powstawanie gwiazd i galaktyk, wzrost supermasywnych czarnych dziur oraz gromadzenie się kosmicznego pyłu i ciężkich pierwiastków. PRIMA ma w praktyce wypełnić lukę między możliwościami Jamesa Webba a radioteleskopów, umożliwiając oglądanie procesów, które dziś widać jedynie częściowo.

Technicznie misja też jest nietypowa. Teleskop PRIMA ma zostać schłodzony do około 4,5 kelwina, czyli prawie do zera absolutnego. Jest to konieczne, by własne ciepło aparatu nie przesłaniało niezwykle słabego promieniowania podczerwonego z odległych obiektów kosmicznych. Na pokładzie przewidziano dwa główne instrumenty naukowe – spektrometr FIRS oraz PRIMA Imager, który będzie łączyć informacje spektralne z możliwościami obrazowania i polarymetrii.

W rezultacie NASA chce uzyskać nie po prostu kolejną kosmiczną kamerę, lecz narzędzie do rekonstrukcji najwcześniejszych etapów istnienia układów planetarnych. Ziemia kiedyś była częścią właśnie takiego dysku – środowiska, w którym pył zamieniał się w większe ciała, a chemia stopniowo stawała się geologią. PRIMA nie będzie mogła dosłownie cofnąć nas w przeszłość, ale pozwoli obserwować dziesiątki i setki młodych układów na różnych etapach ich ewolucji. I właśnie na podstawie tej kosmicznej statystyki naukowcy mogą sformułować dokładniejszą odpowiedź na pytanie, które zaczyna się na długo przed pojawieniem się Ziemi: jak z zimnego pyłu w ogóle powstaje planeta.

Czytaj także: Jeff Bezos nie ustępuje: Blue Origin szykuje się do powrotu do wielkiego wyścigu kosmicznego

Tekst: Arina Blyzniuk

Komentarze

Brak komentarzy — bądź pierwszy.

Komentarz pojawi się po sprawdzeniu przez redakcję. Bez linków i telefonów. E-mail niepotrzebny.

Dyskutuj w Telegramie

Przeczytaj też