
Panele słoneczne mogą stać się znacznie wydajniejsze: naukowcy znaleźli sposób, by nie tracić energii światła
Badacze z Uniwersytetu w Groningen ustalili, dlaczego cynowe perowskity mogą zatrzymywać energię „gorących elektronów” nawet 1000 razy dłużej. Odkrycie może zwiększyć wydajność ogniw słonecznych.
Przetłumaczono przy pomocy AI. Oryginał: Українська
Energia słoneczna ma jeden fundamentalny problem: część energii światła zamienia się w ciepło niemal od razu po dotarciu do ogniwa słonecznego. Badacze z Uniwersytetu w Groningen w Holandii znaleźli sposób, by wyjaśnić, dlaczego w pewnych materiałach ten proces może przebiegać znacznie wolniej. Chodzi o tak zwane „gorące elektrony”, które w nowym typie perowskitów mogą zachowywać nadmiarową energię około 1000 razy dłużej, niż zwykle.
Wynik opublikowano w czasopiśmie ACS Energy Letters 11 września 2026 roku, a Uniwersytet w Groningen przedstawił badanie 16 września. Naukowcy uważają, że odkrycie może pomóc w tworzeniu ogniw słonecznych zdolnych wykorzystywać większą część energii promieniowania słonecznego.
Gdy światło słoneczne pada na fotoogniwo, jego fotony przekazują energię elektronom. Część elektronów otrzymuje więcej energii, niż potrzeba do przejścia w stan roboczy. Właśnie one stają się „gorącymi elektronami”.
Teoretycznie ta dodatkowa energia mogłaby zostać wykorzystana do produkcji prądu i podniesienia napięcia ogniwa słonecznego. Problem w tym, że zazwyczaj elektrony bardzo szybko tracą nadmiarową energię — w ciągu kilku pikosekund, czyli bilionowych części sekundy. Energia zamienia się w ciepło, zanim elektron zdąży opuścić materiał ogniwa.

Zespół profesor Marii Antonietty Loi zaobserwował eksperymentalnie zupełnie inny obraz w materiale opartym na cynowym perowskicie. Utrata nadmiarowej energii spowalniała się do skali nanosekundowej — mniej więcej tysiąc razy dłużej, niż oczekiwano dla gorących elektronów.
Początkowo sami badacze nie potrafili wyjaśnić uzyskanego wyniku. Według profesora Jana Antona Kostera pomiary były tak nietypowe, że zespół zaczął wątpić we własne dane. Aby zrozumieć mechanizm, Koster i jego doktorant Tim Faber stworzyli modele komputerowe procesów zachodzących wewnątrz materiału.
Ustalili, że działają tu dwa mechanizmy fizyczne jednocześnie.
Pierwszy to tak zwany hot phonon bottleneck. Kiedy elektrony oddają energię otoczeniu w postaci ciepła, otoczenie się nagrzewa. Część tej energii może później zostać ponownie pochłonięta przez elektrony, spowalniając ich ochładzanie.
Drugi mechanizm wiąże się z efektem Burstein–Mossa. W uproszczeniu można go przedstawić jako sytuację, w której elektronowi trudniej przejść na niższy poziom energetyczny, ponieważ dostępne stany są już zajęte przez inne elektrony. W rezultacie proces utraty energii spowalnia się jeszcze bardziej. Połączenie obu efektów pozwoliło modelowi komputerowemu odtworzyć nanosekundowy czas chłodzenia, który naukowcy zaobserwowali w eksperymencie.

Dlaczego to ma znaczenie dla energetyki słonecznej? Współczesne jednowarstwowe ogniwa słoneczne mają fundamentalne ograniczenie: zgodnie z klasycznym modelem fizycznym nie mogą przetwarzać na energię elektryczną więcej niż około 33% energii promieniowania słonecznego. Część energii nieuchronnie ginie ze względu na właściwości materiału i procesy zachodzące wewnątrz ogniwa.
Koncepcja hot-carrier solar cells próbuje rozwiązać właśnie ten problem: nie dopuścić, by nadmiarowa energia zbyt szybko zamieniła się w ciepło, lecz wykorzystać ją do uzyskania prądu.
Jeśli gorące elektrony pozostają energetycznie aktywne wystarczająco długo, teoretycznie można zdążyć je „zebrać”, zanim energia zostanie utracona. Dlatego wynik uniwersytetu z Groningen jest interesujący dla przyszłej energetyki słonecznej.
Do pojawienia się takich paneli na dachach domów jest jednak jeszcze daleko. Badacze na razie nie stworzyli komercyjnego ogniwa słonecznego o bardzo wysokiej wydajności. Wyjaśnili mechanizm fizyczny, który pozwala zachować energię gorących elektronów znacznie dłużej, i pokazali, że efekt ten może zostać wykorzystany w przyszłych konstrukcjach. Sam uniwersytet podkreśla, że pozostaje wiele pytań wymagających odpowiedzi.
Szczególne zainteresowanie budzą właśnie cynowe perowskity. Należą do klasy materiałów, które od dawna są rozpatrywane jako obiecująca alternatywa dla tradycyjnych ogniw fotowoltaicznych. Wcześniej badacze z Groningen pracowali już nad tym, by uczynić cynowe perowskity bardziej stabilnymi i nadającymi się do masowej produkcji.
Teraz do ich zalet może dołączyć kolejna — zdolność zatrzymywania energii gorących elektronów znacznie dłużej, niż oczekiwano.
Dla energetyki słonecznej może to stać się ważnym kierunkiem kolejnego etapu rozwoju: nie tylko tworzyć nowe materiały, które pochłaniają więcej światła, lecz także nauczyć się nie tracić energii, którą ogniwo słoneczne już zdobyło.
A jeśli tę zasadę uda się przekształcić w działającą technologię, przyszłe ogniwa słoneczne będą mogły pracować nie tylko dzięki lepszemu pochłanianiu światła, lecz także dzięki znacznie efektywniejszemu wykorzystaniu każdego fotonu.
Czytaj także: Jeff Bezos nie ustępuje: Blue Origin szykuje się do powrotu do wielkiego wyścigu kosmicznego
Tekst: Arina Blyzniuk
Komentarze
Brak komentarzy — bądź pierwszy.
Dyskutuj w Telegramie


