
Borys Lisanevych: odessyta, który odkrył światu Nepal
Odessyta Borys Lisanevych został tancerzem baletowym, podbił Paryż, zaprzyjaźnił się z królem Nepalu i otworzył pierwszy hotel w kraju, na zawsze zmieniając jego historię.
Przetłumaczono przy pomocy AI. Oryginał: Українська
Jest jeden szczegół, który najlepiej oddaje skalę tej historii. W Nepalu nazywano Borysa Lisanevycha jednym z ojców lokalnej turystyki. W Odessie dziś wiedzą o nim znacznie mniej. To dziwne, zwłaszcza jeśli wziąć pod uwagę, że jego życie mogłoby stać się osnową kilku filmów przygodowych.
Odessyta urodził się w 1905 roku w rodzinie, w której jakby już napisano dla niego scenariusz życia. Rewolucja jednak przekreśliła jego plany. Zamiast przewidywalnej kariery wojskowej Borys trafił do baletu. Uczył się w Odessie, a później wyjechał do Paryża, gdzie został artystą słynnej trupy baletowej Serhii Diahiliev. Chłopak z Odessy nagle znalazł się w światowej bohemie i zaczął koncertować w Europie, Ameryce i Azji.

Scena okazała się jednak dopiero pierwszym przystankiem. W Kalkucie Lisanevych otworzył Club 300 — elitarne miejsce, do którego przychodzili brytyjscy arystokraci, dyplomaci, politycy i indyjska elita. Właśnie tam poznał nepalskiego króla Tribkhuvana. Znajomość przerodziła się w przyjaźń, a przyjaźń ostatecznie zaprowadziła Borysa do Nepalu. W 1953 roku przeniósł się do Katmandu — miasta, które wtedy wcale nie przypominało turystycznej stolicy Himalajów.
W tamtym momencie Nepal był praktycznie zamkniętym światem. Cudzoziemcom trudno było dostać wizy, nie istniała normalna infrastruktura turystyczna, a o wygodnych hotelach na europejskim poziomie nie było mowy. Lisanevych spojrzał na to i zobaczył nie problem, lecz szansę biznesową. Jeśli ludzie nie mogą przyjechać do Nepalu — trzeba sprawić, by chcieli przyjechać, a potem stworzyć miejsce, w którym mogliby się zatrzymać.
W 1954 roku w Katmandu otwarto Royal Hotel — pierwszy hotel europejskiego typu w kraju. Tu zaczyna się może najzabawniejsza część tej historii. Lisanevych nie był zawodowym hotelarzem. W Katmandu brakowało nawet podstawowych rzeczy: sprzętu, instalacji sanitarnych, naczyń, produktów. Część potrzebnych rzeczy trzeba było sprowadzać z Indii, a personel — dosłownie uczyć prowadzenia hotelu od zera. Ludzi trzeba było uczyć nie tylko pracy w hotelu, ale także noszenia butów, poprawnego nakrywania stołu i obsługi gości według europejskich standardów.


Lisanevych poszedł jeszcze dalej. Na terenie hotelu uprawiano warzywa, których w miejscowej kuchni prawie nie znano, działała piekarnia, a menu stopniowo wzbogacało się o europejskie dania. Tak w Katmandu pojawiły się nawet barszcz i kotlety po kijowsku. Dla gościa z Europy była to wygodna cząstka znajomego świata pośrodku Himalajów. Dla samego Nepalu — początek zupełnie nowej kultury turystycznej.
A potem Borys zrobił to, co dziś nazwano by genialnym chwytem PR. Zrozumiał, że jednego pięknego hotelu to za mało. Potrzebni są turyści.
W 1955 roku Lisanevych przekonał grupę 20 cudzoziemców, by przyjechali do Nepalu, i osobiście załatwiał dla nich zezwolenia na wjazd. Po rozmowach z królem Makhendrą grupa otrzymała 15-dniowe wizy. Był to jeden z pierwszych zorganizowanych wyjazdów turystycznych do tego kraju. Faktycznie 20 osób zapoczątkowało historię branży, która kilkadziesiąt lat później stała się jedną z głównych gałęzi gospodarki Nepalu.
Royal Hotel szybko stał się czymś znacznie więcej niż miejscem noclegu. Krzyżowały się tam zupełnie różne światy — monarchowie, dyplomaci, alpiniści, pisarze, podróżnicy i celebryci. Lisanevych organizował przyjęcia, współpracował z dworem królewskim i stopniowo sam stał się częścią turystycznej legendy Katmandu. Do tego stopnia, że żartowano: główne atrakcje Nepalu to Everest i Borys.

Jego życie tymczasem wciąż przypominało przygodową powieść. Przypisywano mu przyjaźń z Ahatą Kristi, znajomość z Jeanem-Paulem Belmondo, polowania na tygrysy, historie o yeti i niezwykłe przygody dyplomatyczne. Część tych wątków z czasem zamieniła się w legendy, ale prawdziwych historii w jego biografii i tak starczyłoby na książkę.
Royal Hotel działał do 1969 roku, po czym Lisanevych kontynuował biznes restauracyjny. Jego nazwisko zaczęło się później kojarzyć z Yak & Yeti — jedną z najsłynniejszych marek hotelowych w Katmandu. Sam Borys zmarł w Nepalu w 1985 roku i pozostał tam na zawsze.
Dziś Nepal przyjmuje miliony podróżnych, a Katmandu od dawna jest jedną z głównych bram do Himalajów. Turystyka tego kraju oczywiście nie powstała dzięki jednemu człowiekowi. Ale nepalscy badacze wprost nazywają Lisanevycha pionierem turystyki komercyjnej, który pomógł krajowi otworzyć się na cudzoziemców i pokazał, że jego góry, kultura i atmosfera mogą stać się światowym magnesem.
Jego historia zaczęła się w Odessie, trwała na paryskiej scenie, przeszła przez Kalkutę i zakończyła się w Katmandu. A między tymi punktami odessyta zdążył zrobić to, na co czasem nie starcza całego państwa: przekonać świat, by zwrócił uwagę na kraj, którego przed nim prawie nikt nie widział.
Czytaj także: Charkowianin, który stworzył logo Saint Laurent: historia trzech liter, które stały się symbolem światowej mody
Tekst: Arina Blyzniuk
Komentarze
Brak komentarzy — bądź pierwszy.
Dyskutuj w Telegramie


